به آن هست ؛ خواه آن ظرف ، خارج باشد يا ذهن . اين به دليل طبع وجود رابط است كه در ضمن طرفين خود ، تحقق دارد . پس وعاى وجود طرفين « 1 » هم برابر با وعاى وجود رابط است . نسبت خارجى با طرفين خارجى و نسبت ذهنى با طرفين ذهنى تحقق مىيابد . ضابطه ، سنخيت وجود طرفين با وجود رابط و بالعكس مىباشد . « 2 » شرح از آن نظر كه وجود رابط ، استقلالى از خود ندارد و قوام آن به موضوع و محمولى است كه قائم به آن است ، اگر طرفين آن در ذهن تحقق داشتند ، مانند آن كه بگوييم « الإنسان نوعٌ » يا « الانسان كلّىٌ » - كه نوعيت و كليت دو امر ذهنى براى انسان ذهنى هستند - طبعاً رابط بين آنها هم ذهنى خواهد بود . اما اگر طرفين آنها مانند « زيد قائم » ( كه در خارج ، قيام براى زيد متحقق است ) خارجى بودند رابط ميان آنها هم خارجى خواهد بود . پيوسته بين طرفين و رابط از نظر وجود ذهنى و خارجى ، سنخيت برقرار است . وجود نسبت از جهت ذهنى بودن يا خارجى بودن تناسب و سنخيت تام با طرفين نسبت دارد اگر طرفين نسبت فقط وعاى ذهنى داشتند مانند مثال نخست ، وجود رابط

--> ( 1 ) . « فوعاء وجود كل منها هو بعينه وعاء وجوده » ضمير در كلمه « كل منها » بايد اصلاح شود و تبديل به « كل منهما » گردد . يعنى ضمير ، مفرد مؤنث نيست ، بلكه تثنيه است ( 2 ) . از سخن علامه به صراحت استفاده مىشود كه تقسيم وجود به وجود رابط و مستقل از مرز قضايا گذشته ، وجود عينى و خارجى را هم شامل مىشود . و در خارج مىتوان وجود رابط را يافت ، همان‌طور كه وجود مستقل را . ولى به نظر مىرسد كه وجود رابط از سنخ روابطى كه قائم به طرفين باشد اختصاص به قضايا دارد ، گرچه از خارج ، حكايت كند ؛ زيرا وجود رابط بين دو وجود مستقل را پيوند مىزند و اتحاد به وجود مىآورد . ولى در خارج بين وجود زيد و وجود قيام يا وجود ماده و وجود صورت ، انفكاك و جدايى نيست ، تا به جهت پيوند زدن آن دو ، به وجود رابط نياز باشد . و درجاى خود گفته شده است كه وجود عرض از شئون وجود جوهر مىباشد و وجود جدا و مغايرى نيست كه توسط رابط ، پيوند بخورد . و هكذا وجود صورت براى ماده . آرى ، وجود رابطى كه قائم به يك طرف باشد ، مانند وجود معلول نسبت به علت خود ، در خارج وجود دارد . اما وجود رابط از آن سنخ كه مؤلف حكيم رحمه الله مثال مىآورند كه قائم به طرفين باشد ( فالنسبة الخارجيه إنما تتحقق بين طرفين خارجيين ) در خارج ، وجود ندارد